કલોંજી (નિગેલા સટીવા)
આયુર્વેદમાં કલોંજી અથવા કાલજીરાને ઉપકુંચી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.(HR/1)
તે એક અલગ સ્વાદ અને સ્વાદ ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ વિવિધ વાનગીઓમાં થાય છે. કલોંજીની હાઈપોગ્લાયકેમિક (બ્લડ સુગર ઘટાડતી) પ્રવૃત્તિ બ્લડ સુગરના સ્તરને સંતુલિત રાખે છે અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ફાયદાકારક છે. તેના કાર્મિનેટીવ ગુણોને લીધે, ખોરાકમાં કલોંજીનાં બીજ ઉમેરવાથી પાચનમાં મદદ મળે છે અને ગેસ અને પેટનું ફૂલવું ઓછું થાય છે. કલોનીજીની એન્ટીઑકિસડન્ટ ક્રિયા સારા અને ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરના સ્વસ્થ સંતુલન જાળવવામાં પણ મદદ કરે છે. તે શરીરના મેટાબોલિક રેટને વધારીને વજન ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી શકે છે. જ્યારે દૂધ સાથે પીવામાં આવે છે, ત્યારે કલોંજી બીજ પાવડર ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર વધારે છે અને પુરુષોમાં શુક્રાણુના ઉત્પાદનમાં સુધારો કરે છે. કલોંજી તેના એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને એન્ટીઑકિસડન્ટ ગુણધર્મોને કારણે, ફોલ્લીઓ, ફાટી નીકળવું, કરચલીઓ અને વાળ ખરવા સહિત ત્વચા અને વાળની વિવિધ વિકૃતિઓ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. ખરજવુંમાં મદદ કરવા માટે કલોંજી તેલનો સ્થાનિક રીતે ઉપયોગ કરી શકાય છે. ખોપરી ઉપરની ચામડી પર કલોંજી બીજની પેસ્ટ લગાવવાથી વાળના વિકાસમાં પણ મદદ મળી શકે છે અને વાળ ખરતા ઓછા થઈ શકે છે. ડાયાબિટીસ વિરોધી દવાઓ લેતી વ્યક્તિઓએ સાવધાની સાથે કલોંજીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ કારણ કે તે રક્ત ખાંડના સ્તરમાં ઝડપી ઘટાડો લાવી શકે છે.
કલોંજી તરીકે પણ ઓળખાય છે :- નાઇગેલા સટીવા, સ્થુલાજીરાલા, ઉપકુન્સી, સુસાવી, મોટા કાલાજીરા, કાલાજીરા, નાની વરિયાળી, નિગેલા બીજ, કાલોંજી જીરુ, કલૌંજી , મંગરૈલા, કારીજીરીગે, કરિંજીરકામ, કાલોંજી જીરે, કલેજીરે, કલવંજી, કરુંજીરા, કરુન્જીરમ, પેરુનજી, કલોંજી.
કલોંજી પાસેથી મળે છે :- છોડ
કલોંજી ના ઉપયોગો અને ફાયદા:-
ઘણા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ, કલોંજી (નાઇગેલા સેટીવા) ના ઉપયોગો અને ફાયદાઓ નીચે મુજબ દર્શાવેલ છે.(HR/2)
- અપચો : કલોંજી ડિસપેપ્સિયામાં મદદ કરવા માટે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. તેમાં રહેલા રસાયણોને કારણે તે પાચન, પેટ સંબંધી અને કાર્મિનેટીવ લક્ષણો ધરાવે છે.
કલોંજી અપચોમાં મદદ કરી શકે છે. આયુર્વેદ મુજબ અપચો એ અપૂરતી પાચન પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે. અજીર્ણ કફના કારણે થાય છે, જે અગ્નિમંડ્યા (નબળી પાચન અગ્નિ) તરફ દોરી જાય છે. તેના દીપન (ભૂખ લગાડનાર) કાર્યને લીધે, કલોંજી અગ્નિ (પાચન) ને સુધારવામાં મદદ કરે છે અને ખોરાકના પાચનમાં મદદ કરે છે. 1. 1/4 થી 1/2 ચમચી કલોંજી પાવડરનો ઉપયોગ કરો. 2. તેને દિવસમાં એક કે બે વાર ગરમ દૂધ સાથે પીવાથી અપચો દૂર થાય છે. - માથાનો દુખાવો : પર્યાપ્ત વૈજ્ઞાનિક ડેટાનો અભાવ હોવા છતાં, માથાના દુખાવાની સારવારમાં કલોંજી ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
- અનુનાસિક ભીડ (અવરોધિત નાક) : અનુનાસિક ભીડની સારવાર માટે કાલોંજીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે, જો કે તેનો બેકઅપ લેવા માટે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક ડેટા નથી.
- ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (ફ્લૂ) : પૂરતા વૈજ્ઞાનિક ડેટાના અભાવ હોવા છતાં, ઈન્ફલ્યુએન્ઝાની સારવારમાં કલોંજી અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
- ઉધરસ : કલોંજીમાં અમુક રસાયણોમાં ટ્યુસીવ (કફને દબાવનાર) અને બ્રોન્કોડિલેટરી અસરો હોય છે. કલોંજીમાં બળતરા વિરોધી ગુણ પણ હોય છે. કલોંજી આરામ આપનાર તરીકે કામ કરે છે અને આ ગુણોને કારણે સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમમાં કફ સેન્ટરને દબાવી દે છે.
આયુર્વેદમાં, ઉધરસને કફની સમસ્યા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને તે શ્વસનતંત્રમાં લાળના સંચયને કારણે થાય છે. તેના કફ સંતુલિત ગુણધર્મોને લીધે, કલોંજી ઉધરસને ઘટાડવામાં અને ફેફસામાંથી સંગ્રહિત લાળને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. ટિપ્સ: 1. એક ક્વાર્ટરથી અડધી ચમચી કલોંજી પાવડર લો. 2. તેને દિવસમાં બે વાર મધ સાથે લેવાથી ઉધરસમાં રાહત મળે છે. - વાયુમાર્ગની બળતરા (શ્વાસનળીનો સોજો) : કલોનીજીમાં બાયોએક્ટિવ ઘટક હોય છે જે બ્રોન્કાઇટિસ મેનેજમેન્ટમાં મદદ કરી શકે છે. તે બળતરા ઘટાડે છે અને બળતરા રસાયણોનું પ્રકાશન કરે છે, જે શ્વાસ લેવામાં મદદ કરી શકે છે.
જો તમને ખાંસીની સમસ્યા હોય, જેમ કે બ્રોન્કાઇટિસ, તો કલોંજી મદદ કરી શકે છે. આયુર્વેદમાં આ સ્થિતિને કસરોગા નામ આપવામાં આવ્યું છે, અને તે ખરાબ પાચનને કારણે થાય છે. ફેફસાંમાં લાળના રૂપમાં અમા (ક્ષતિયુક્ત પાચનને કારણે શરીરમાં ઝેરી અવશેષો) નું સંચય એ નબળા આહાર અને અપૂરતા કચરાને કારણે થાય છે. આના પરિણામે બ્રોન્કાઇટિસ થાય છે. કલોંજી પાચન અને અમા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. તેના દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચન (પાચન) ગુણો આ માટે જવાબદાર છે. તેના ઉશ્ના (ગરમ) સ્વભાવને કારણે તે વધારાની લાળની રચનાને પણ દૂર કરે છે. ટિપ્સ: 1. એક ક્વાર્ટરથી અડધી ચમચી કલોંજી પાવડર લો. 2. તેને દિવસમાં બે વાર મધ સાથે લેવાથી બ્રોન્કાઇટિસના લક્ષણોમાં રાહત મળે છે. - પરાગરજ તાવ : કલોનીજીમાં એન્ટિ-એલર્જિક ગુણ હોય છે કારણ કે તેમાં એવા રસાયણોનો સમાવેશ થાય છે જેમાં એન્ટિહિસ્ટામિનિક અસર હોય છે. કલોંજી હિસ્ટામાઈનના પ્રકાશનને અટકાવે છે, જે એલર્જીની સારવારમાં ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. તે અનુનાસિક ભીડ, નાકમાં ખંજવાળ, છીંક આવવી, વહેતું નાક અને અન્ય પરાગરજ તાવના લક્ષણોને દૂર કરે છે.
બારમાસી એલર્જી નાસિકા પ્રદાહને આયુર્વેદમાં વાત-કફજ પ્રતિશય તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તે ખરાબ પાચન અને વાટ-કફ અસંતુલનનું પરિણામ છે. કલોંજી એલર્જીક નાસિકા પ્રદાહના લક્ષણોને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે. આ કફ અને વાતને સંતુલિત કરવાની તેની ક્ષમતાને કારણે છે. 1. 1/4 થી 1/2 ચમચી કલોંજી પાવડરનો ઉપયોગ કરો. 2. તેને મધ સાથે દિવસમાં બે વાર લેવાથી એલર્જીક નાસિકા પ્રદાહના લક્ષણોમાં રાહત મળે છે. - અસ્થમા : કલોનીજીમાં એન્ટિએસ્થેમેટિક અને સ્પાસ્મોલિટીક અસર જોવા મળે છે. તે અસ્થમાના દર્દીઓના વાયુમાર્ગને આરામ કરવા અને બળતરા ઘટાડવાની મંજૂરી આપે છે, જેનાથી તેઓ વધુ સરળતાથી શ્વાસ લઈ શકે છે. કલોંજી એ અસ્થમાના એપિસોડ અને વ્હીઝ (શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવાથી ઉત્પન્ન થતો સીટીનો અવાજ) ઘટાડવા માટે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
કલોંજી અસ્થમાના લક્ષણોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. અસ્થમા સાથે સંકળાયેલા મુખ્ય દોષો, આયુર્વેદ અનુસાર, વાત અને કફ છે. ફેફસાંમાં, ક્ષતિગ્રસ્ત ‘વાત’ અવ્યવસ્થિત ‘કફ દોષ’ સાથે જોડાય છે, જે શ્વસન માર્ગને અવરોધે છે. જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે. સ્વાસ રોગ અથવા અસ્થમા આ બિમારી માટે તબીબી પરિભાષા છે. કલોંજી વાત-કફને સંતુલિત કરવામાં અને ફેફસામાંથી લાળ સાફ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. આના પરિણામે અસ્થમાના લક્ષણોમાં રાહત મળે છે. ટિપ્સ: 1. એક ક્વાર્ટરથી અડધી ચમચી કલોંજી પાવડર લો. 2. તેને દિવસમાં બે વાર મધ સાથે ખાઓ. 3. અસ્થમાના લક્ષણોને નિયંત્રિત કરવા માટે ઓછામાં ઓછા 1-2 મહિના સુધી ચાલુ રાખો. - ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ : હાઈ કોલેસ્ટ્રોલની સારવારમાં કલોંજી ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. તે લો-ડેન્સિટી લિપોપ્રોટીન (LDL) અને ટ્રિગ્લિસરાઈડનું સ્તર ઘટાડે છે જ્યારે હાઈ-ડેન્સિટી લિપોપ્રોટીન લેવલ (HDL) વધારે છે.
પચક અગ્નિનું અસંતુલન ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ (પાચન અગ્નિ)નું કારણ બને છે. જ્યારે પેશીઓનું પાચન ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે (અયોગ્ય પાચનને કારણે શરીરમાં ઝેરી અવશેષો રહે છે) ત્યારે વધારાના કચરાના ઉત્પાદનો અથવા અમાનું ઉત્પાદન થાય છે. આ હાનિકારક કોલેસ્ટ્રોલનું નિર્માણ અને રક્ત ધમનીઓના અવરોધ તરફ દોરી જાય છે. કલોંજ, તેમજ તેનું તેલ, અગ્નિ (પાચન અગ્નિ) ને સુધારવામાં અને અમાને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. તેના દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચન (પાચન) ગુણો આ માટે જવાબદાર છે. ટિપ્સ: 1. એક ક્વાર્ટરથી અડધી ચમચી કલોંજી પાવડર લો. 2. તમારા કોલેસ્ટ્રોલને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે તેને દિવસમાં એક કે બે વાર ગરમ દૂધ સાથે પીવો. - હાયપરટેન્શન (હાઈ બ્લડ પ્રેશર) : કલોંજી એક શક્તિશાળી એન્ટીઑકિસડન્ટ, હાર્ટ ડિપ્રેસન્ટ, મૂત્રવર્ધક પદાર્થ અને કેલ્શિયમ ચેનલ બ્લૉકર છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સારવારમાં કલોંજીનાં તમામ લક્ષણો ફાયદાકારક છે.
- ડાયાબિટીસ મેલીટસ (પ્રકાર 1 અને પ્રકાર 2) : કલોંજી એન્ટીઑકિસડન્ટમાં વધુ હોય છે અને તેમાં ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સ ઓછો હોય છે. તે સ્વાદુપિંડમાં ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરતા કોષોના પ્રસારને વધારીને લોહીમાં ઇન્સ્યુલિનના સ્તરમાં વધારો કરે છે. કલોંજી ડાયાબિટીસના સંચાલનમાં અસરકારક હોઈ શકે છે કારણ કે તે લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર ઘટાડે છે.
ડાયાબિટીસ, જેને મધુમેહા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વાટાના અસંતુલન અને ખરાબ પાચનને કારણે થાય છે. ક્ષતિગ્રસ્ત પાચન સ્વાદુપિંડના કોષોમાં અમા (ક્ષતિયુક્ત પાચનના પરિણામે શરીરમાં રહેલો ઝેરી કચરો) ના સંચયનું કારણ બને છે, જે ઇન્સ્યુલિનની પ્રવૃત્તિને નબળી પાડે છે. કલોંજી બળતરાયુક્ત વાતને શાંત કરે છે અને પાચન અગ્નિને વેગ આપે છે. તેના દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચન (પાચન) લક્ષણોને લીધે, આ અમાને ઘટાડે છે. તે ચયાપચયને વેગ આપે છે અને ઇન્સ્યુલિનના સ્તરને નિયંત્રણમાં રાખે છે. આ બ્લડ ગ્લુકોઝના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. ટીપ્સ: 1. ચોથા ભાગની અડધી ચમચી કલોંજી લો. 2. ગરમ પાણી સાથે દિવસમાં બે વાર લો. 3. 1-2 મહિના સુધી સામાન્ય રક્ત ખાંડનું સ્તર જાળવી રાખો. - પુરૂષ વંધ્યત્વ : કલોંજીમાં વિવિધ પ્રકારના મહત્વપૂર્ણ એમિનો એસિડ, વિટામિન એ, બી અને સી તેમજ ખનીજ તત્વો હોય છે જે પુરૂષની પ્રજનન ક્ષમતામાં મદદ કરી શકે છે. તે પુરુષોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર વધારે છે અને શુક્રાણુ ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે. પરિણામે, શુક્રાણુ ઉત્પાદન અને ગતિશીલતામાં સુધારો કરીને પુરૂષ વંધ્યત્વની સારવારમાં કલોંજી અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
1. 1/4 થી 1/2 ચમચી કલોંજી પાવડરનો ઉપયોગ કરો. 2. તેને દિવસમાં એક કે બે વાર ગરમ દૂધ સાથે પીવો. 3. તમારા શુક્રાણુના કાર્યમાં સુધારો થાય છે કે કેમ તે જોવા માટે ઓછામાં ઓછા એક મહિના સુધી ચાલુ રાખો. - એપીલેપ્સી/આંચકી : એન્ટીઑકિસડન્ટ, એન્ટિકોનવલ્સન્ટ અને એન્ટિપીલેપ્ટિક પ્રવૃત્તિઓ તમામ કલોનીજીમાં જોવા મળે છે. કલોંજી તેલ ઓક્સિડેટીવ નુકસાન સામે રક્ષણ આપે છે જે હુમલા તરફ દોરી શકે છે અને તેમને રોકવામાં પણ મદદ કરે છે. તે એન્ટિપીલેપ્ટિક દવાઓની આડઅસરોના સંચાલનમાં પણ મદદ કરી શકે છે.
- માસિક પીડા : પર્યાપ્ત વૈજ્ઞાનિક પુરાવાનો અભાવ હોવા છતાં, માસિક સ્રાવના દુખાવાની સારવારમાં કલોંજી અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
માસિક સ્રાવની અગવડતા, જેને ડિસમેનોરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે માસિક ચક્ર દરમિયાન અથવા તે પહેલાં અનુભવાતી પીડા અથવા ખેંચાણ છે. આ સ્થિતિ માટે કષ્ટ-આરતવ આયુર્વેદિક શબ્દ છે. આરતવ, અથવા માસિક સ્રાવ, આયુર્વેદ અનુસાર, વાત દોષ દ્વારા સંચાલિત અને શાસન કરે છે. પરિણામે, ડિસમેનોરિયાને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્ત્રીમાં વાતને નિયંત્રિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. કારણ કે કલોંજીમાં વાતને સંતુલિત કરવાની ક્ષમતા હોય છે, તે ડિસમેનોરિયા અને માસિકના દુખાવામાં મદદ કરી શકે છે. ટિપ્સ: 1. એક ક્વાર્ટરથી અડધી ચમચી કલોંજી પાવડર લો. 2. દિવસમાં બે વાર મધ સાથે લો. 3. માસિક સ્રાવની અગવડતા દૂર કરવા - સંધિવાની : કલોંજી એક શક્તિશાળી બળતરા વિરોધી અને રોગપ્રતિકારક વનસ્પતિ છે. તે બળતરા રસાયણોના પ્રકાશનને અટકાવીને અને સાંધાનો સોજો અને જડતા ઘટાડીને રુમેટોઇડ સંધિવાનું સંચાલન કરે છે.
“આયુર્વેદમાં, રુમેટોઇડ સંધિવા (RA) ને આમાવતા કહેવામાં આવે છે. અમાવતા એ એક વિકાર છે જેમાં વાટ દોષ ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે અને અમા સાંધામાં જમા થાય છે. અમાવતા નબળા પાચન અગ્નિથી શરૂ થાય છે, પરિણામે અમા (ઝેરી અવશેષો) ના સંચયમાં પરિણમે છે. અયોગ્ય પાચનને કારણે શરીર).વાત આ અમાને વિવિધ સ્થળોએ લઈ જાય છે, પરંતુ તે શોષાઈ જવાને બદલે તે સાંધામાં જમા થાય છે. કલોંજીનું દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચન (પાચન) લક્ષણો પાચનની અગ્નિને સંતુલિત કરવામાં અને આમને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. વાટા-સંતુલન અસર ધરાવે છે, જે સાંધામાં અગવડતા અને સોજો જેવા રુમેટોઇડ સંધિવાના લક્ષણોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. ટીપ્સ: 1. ચોથા ભાગથી અડધી ચમચી કલોંજી પાવડર લો. 2. તેને દિવસમાં બે વાર હળવા ગરમ પાણી સાથે લો. રુમેટોઇડ સંધિવા સાથે મદદ કરે છે. - ગર્ભનિરોધક : કલોંજી નોંધપાત્ર પ્રજનન વિરોધી અસર ધરાવે છે, જે તેને ગર્ભનિરોધક માટે સંભવિત રીતે અસરકારક બનાવે છે.
- ટોન્સિલિટિસ : કલોંજી એ એન્ટિપેરાસાઇટિક અને એન્ટિહેલમિન્ટિક જડીબુટ્ટી છે. તે ચેપનું કારણ બનેલા બેક્ટેરિયા (સ્ટ્રેપ્ટોકોકલ બેક્ટેરિયા)ને દબાવીને ટોન્સિલિટિસની સારવારમાં મદદ કરી શકે છે. તેના બળતરા વિરોધી અને એન્ટિપ્રાયરેટિક ગુણોને કારણે, કાલોંજી કાકડાનો સોજો કે દાહ તાવની સારવારમાં ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.
- રોગપ્રતિકારક શક્તિ બુસ્ટર : વૈજ્ઞાનિક ડેટાના અભાવ હોવા છતાં, કોઈપણ એલિયન સુક્ષ્મજીવાણુઓ સામે લડવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિને સક્રિય કરવામાં કલોંજી અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
- કેન્સર : કલોંજીમાં કેટલાક બાયોએક્ટિવ રસાયણોમાં કેન્સર વિરોધી અને બળતરા વિરોધી ગુણધર્મો હોય છે. કલોંજી બીજ અને તેલ કેન્સરના કોષોના મૃત્યુ અને કેન્સરના કોષોના નિષેધ સાથે સંકળાયેલા છે. તે રેડિયેશન જેવા કેન્સર પેદા કરતા પરિબળોથી કોષોને બચાવવામાં પણ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.
- થાઇરોઇડ ગ્રંથિનો રોગ : હર્બલ દવા તરીકે ઓટોઇમ્યુન થાઇરોઇડિટિસ (જેને હાશિમોટોના થાઇરોઇડિટિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની સારવાર માટે કલોંજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તે થાઇરોઇડ હોર્મોન સંશ્લેષણ તેમજ લોહીમાં થાઇરોઇડ ઉત્તેજક હોર્મોનનું પ્રમાણ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. કલોનીજીની આ ક્રિયા ઓટોઈમ્યુન થાઈરોઈડાઈટીસની સારવારમાં ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.
- મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ : મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમની સારવારમાં કલોંજી ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. લો બ્લડ શુગર, લો-ડેન્સિટી લિપોપ્રોટીન (LDL) કોલેસ્ટ્રોલ અને કુલ કોલેસ્ટ્રોલ બધાને કલોંજી અને તેના તેલથી ફાયદો થઈ શકે છે.
- ઓપિયોઇડ ઉપાડ : એન્ટિબેક્ટેરિયલ, એન્ટિએલર્જિક, સ્પાસ્મોલિટીક અને એન્ટિનોસીસેપ્ટિવ ગુણધર્મો કલોનીજીમાં જોવા મળે છે. તેમાં પોષક તત્ત્વો અને એમિનો એસિડ પણ હોય છે જે ઓપીયોઇડ વ્યસનીઓ માટે સારા છે. પરિણામે, અફીણ ઉપાડની સારવારમાં કલોંજી ફાયદાકારક બની શકે છે. તે અફીણના વ્યસન-સંબંધિત નબળાઈ અને ચેપની સારવારમાં પણ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.
- સ્તન દૂધ ઉત્પાદનમાં વધારો : કલોનીજીમાં ગેલેક્ટેગોગ અસર છે, જેનો અર્થ છે કે તે માતાના દૂધના ઉત્પાદનને ઉત્તેજીત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. તે હોર્મોન પ્રોલેક્ટીનના ઉત્પાદનમાં વધારો કરે છે, જે દૂધના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
- ખરજવું : કલોંજીનો ઉપયોગ ખરજવુંની સારવાર માટે થઈ શકે છે, છતાં તેનો બેકઅપ લેવા માટે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક ડેટા નથી.
જ્યારે અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર પર લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે કલોંજી તેલ ખરજવું નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. ખરજવું એ ત્વચાની એક બિમારી છે જેમાં ત્વચા ખરબચડી, ફોલ્લા, સોજો, ખંજવાળ અને લોહી નીકળે છે. તેના રોપન (હીલિંગ) ફંક્શનને લીધે, કલોંજી તેલનો ઉપયોગ બળતરા ઘટાડે છે અને ઝડપી ઉપચારને પ્રોત્સાહન આપે છે. ટિપ્સ: 1. તમારી હથેળીમાં અથવા જરૂર મુજબ 2-5 ટીપાં કલોંજી તેલ ઉમેરો. 2. નાળિયેર તેલ ઉમેરો અને સારી રીતે ભળી દો. 3. ખરજવુંના લક્ષણોને દૂર કરવા માટે પીડિત પ્રદેશમાં દિવસમાં એકવાર લાગુ કરો. - સ્તનોમાં દુખાવો : કલોનીજીમાં અમુક રસાયણો પીડાનાશક ગુણધર્મો ધરાવે છે. સ્તનના દુખાવા માટે સ્થાનિક સારવાર તરીકે કલોંજી તેલનો ઉપયોગ ફાયદાકારક (માસ્ટાલ્જિયા) હોઈ શકે છે.
સ્તનના દુખાવામાં કલોંજી તેલથી રાહત મળે છે. આયુર્વેદ મુજબ વાત દોષનું અસંતુલન શરીરના કોઈપણ ભાગમાં અગવડતાનું મુખ્ય કારણ છે. તેના વાટા સંતુલિત ગુણધર્મોને કારણે, કલોંજી તેલ અગવડતાની તીવ્રતા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. ટિપ્સ: 1. તમારી હથેળીમાં અથવા જરૂર મુજબ 2-5 ટીપાં કલોંજી તેલ ઉમેરો. 2. નાળિયેર તેલ ઉમેરો અને સારી રીતે ભળી દો. 3. સ્તનમાં દુખાવો દૂર કરવા માટે, દિવસમાં એકવાર અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં લાગુ કરો.
Video Tutorial
કલોંજીનો ઉપયોગ કરતી વખતે સાવચેતી રાખવી:-
ઘણા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ, કાલોંજી (નાઇગેલા સેટીવા) લેતી વખતે નીચેની સાવચેતી રાખવી જોઈએ.(HR/3)
- કલોંજી રક્તસ્રાવનું જોખમ વધારી શકે છે. તેથી, સામાન્ય રીતે એન્ટીકોએગ્યુલન્ટ્સ સાથે Kalonji લેતી વખતે તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
-
કલોંજી લેતી વખતે ખાસ સાવચેતી રાખવી:-
ઘણા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ, કાલોંજી (નાઇગેલા સેટીવા) લેતી વખતે નીચેની ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.(HR/4)
- સ્તનપાન : કલોંજીનું સેવન નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના ખોરાકની માત્રામાં કરી શકાય છે. જો કે, સ્તનપાન કરાવતી વખતે કલોંજી ગોળીઓ લેતા પહેલા, તમારે તમારા ડૉક્ટરની તપાસ કરવી જોઈએ.
- ડાયાબિટીસના દર્દીઓ : કલોંજી બ્લડ શુગર લેવલ ઘટાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. પરિણામે, એન્ટિડાયાબિટીક દવાઓ સાથે કાલોનીજીનો ઉપયોગ કરતી વખતે, સામાન્ય રીતે ભલામણ કરવામાં આવે છે કે તમે તમારી રક્ત ખાંડનું નિરીક્ષણ કરો.
- હૃદય રોગ સાથે દર્દીઓ : કલોંજી બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવા માટે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. પરિણામે, જો તમે એન્ટિહાઇપરટેન્સિવ દવાઓની સાથે કાલોંજી લઈ રહ્યા છો, તો તમારે તમારા બ્લડ પ્રેશર પર નજર રાખવી જોઈએ.
- ગર્ભાવસ્થા : કલોંજીનું સેવન નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના ખોરાકની માત્રામાં કરી શકાય છે. જો કે, સગર્ભા સમયે કલોંજી ગોળીઓ લેતા પહેલા, તમારે તમારા ડૉક્ટરની તપાસ કરવી જોઈએ.
- એલર્જી : તેની ઉષ્ણ (ગરમ) શક્તિને કારણે, કલોંજી પેસ્ટ અથવા તેલને ગુલાબજળ અથવા નારિયેળ તેલ સાથે ત્વચા પર લગાવવું જોઈએ.
કલોંજી કેવી રીતે લેવું:-
કેટલાક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ, કાલોંજી (નાઇગેલા સેટીવા) ને નીચે દર્શાવેલ પદ્ધતિઓમાં લઈ શકાય છે.(HR/5)
- Kalonji Powder : ચોથા ભાગથી અડધી ચમચી કલોંજી ચૂર્ણ લો. બપોરનું ભોજન અને રાત્રિભોજન લીધા પછી તેને પાણી અથવા મધ સાથે ગળી લો.
- Kalonji Capsule : કલોંજી કેપ્સ્યુલની એકથી બે ગોળી લો. બપોરના ભોજન અને રાત્રિભોજન પછી તેને પાણી સાથે ગળી લો.
- Kalonji Oil : ચોથા ભાગથી અડધી ચમચી કલોંજી તેલ લો. ખોરાક લીધા પછી દરરોજ તેને હૂંફાળા પાણી સાથે લો. આંતરિક રીતે ઉપયોગ કરતા પહેલા કલોંજી તેલના કન્ટેનરના ટેગને તપાસો, અથવા, તમારી જરૂરિયાતના આધારે કલૉંજી તેલના બેથી પાંચ ટીપાં લો. તેમાં નારિયેળ તેલ મિક્સ કરો. ક્ષતિગ્રસ્ત વિસ્તાર પર દિવસમાં એકવાર અથવા અઠવાડિયામાં ત્રણ વખત લાગુ કરો.
- Kalonji Paste : અડધીથી એક ચમચી કલોંજી ની પેસ્ટ લો. તેમાં ચઢેલું પાણી ઉમેરો. ક્ષતિગ્રસ્ત સ્થાન પર દરરોજ અથવા અઠવાડિયામાં ત્રણ વખત અરજી કરો.
કલોંજી કેટલું લેવું જોઈએ:-
કેટલાક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ, કાલોંજી (નાઇગેલા સેટીવા) ને નીચે દર્શાવેલ માત્રામાં લેવા જોઈએ.(HR/6)
- Kalonji Powder : એક ચોથા ભાગથી અડધી ચમચી દિવસમાં બે વખત.
- Kalonji Capsule : દિવસમાં બે વખત એક થી બે કેપ્સ્યુલ.
- Kalonji Oil : દિવસમાં એક કે બે વાર ચોથા ભાગથી અડધી ચમચી અથવા બેથી પાંચ ટીપાં અથવા તમારી જરૂરિયાત મુજબ.
Kalonji ની આડ અસરો:-
ઘણા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો મુજબ, કાલોંજી (નાઇગેલા સેટીવા) લેતી વખતે નીચેની આડઅસરોને ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.(HR/7)
- એલર્જી
- પેટમાં અસ્વસ્થતા
- કબજિયાત
- ઉલટી
- કબજિયાત
- હુમલા
કલોંજી ને લગતા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો:-
Question. શું કલોંજી અને કાળા બીજ એક જ છે?
Answer. હા, કલોંજી અને કાળા બીજ એક જ વસ્તુ છે. અંગ્રેજીમાં કલોંજી બ્લેક સીડ તરીકે ઓળખાય છે.
Question. શું હું ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન કલોંજી ખાઈ શકું?
Answer. ભોજનની માત્રામાં, કલોંજી ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન સલામત હોવાનું જણાય છે. બીજી તરફ, કલોંજી ગર્ભાશયને સંકોચન કરતા રોકી અથવા રોકી શકે છે.
Question. કલોંજી તેલ શું છે?
Answer. કલોંજી તેલ આ છોડના બીજમાંથી મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ વિવિધ દવાઓ બનાવવા માટે થાય છે. તેનો ઉપયોગ વિવિધ બિમારીઓ અને પરિસ્થિતિઓની સારવાર માટે કરવામાં આવે છે.
Question. શું કલોંજી ના બીજ કાચા ખાઈ શકાય?
Answer. હા, તમે તેને રાંધ્યા વગર ખાઈ શકો છો. જો તમને સ્વાદ ન ગમતો હોય, તો તેને મધ અથવા પાણી સાથે ભેળવીને જુઓ. તે વિવિધ વાનગીઓ અને વાનગીઓમાં એક સામાન્ય ઘટક પણ છે.
હા, કલોંજીનાં બીજ કાચા ખાઈ શકાય છે કારણ કે તે પાચનમાં મદદ કરે છે. તેના દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચન (પાચન) ગુણો આ માટે જવાબદાર છે. કલોનીજીના ટિકટા (કડવો) સ્વાદને માસ્ક કરવા માટે મધનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
Question. શું કલોંજી કબજિયાતનું કારણ બને છે?
Answer. ના, કલોંજી તમને કબજિયાત નહીં કરાવે. અભ્યાસમાં કલોનીજીમાં નોંધપાત્ર ગેસ્ટ્રોપ્રોટેક્ટીવ ગુણધર્મો હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ એટલા માટે છે કારણ કે તેમાં કેટલાક અનન્ય ઘટકો છે. તે આપણા પેટને અલ્સરથી બચાવે છે, આંતરડાની ગતિને નિયંત્રિત કરે છે અને તેમાં એન્ટિ-સેક્રેટરી અને એન્ટીઑકિસડન્ટ ગુણધર્મો છે.
અમાનું સ્તર ઘટાડીને, કલોંજી કબજિયાતની સારવારમાં મદદ કરે છે (અયોગ્ય પાચનને કારણે શરીરમાં ઝેરી રહે છે). કલોંજીનું દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચન (પાચન) લક્ષણો આંતરડાની ગતિ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
Question. શું કલોંજી માઈગ્રેનને ઉત્તેજિત કરી શકે છે?
Answer. જો તમે વધુ પડતા કલોંજી લો છો, તો તમને માઈગ્રેન થઈ શકે છે. આ કલોનીજીની ઉષ્ણ (ગરમ) શક્તિને કારણે છે. તે શરીરમાં પિત્ત દોષમાં વધારો કરી શકે છે, જે માઇગ્રેન તરફ દોરી શકે છે. જો તમને માઈગ્રેનનો ઈતિહાસ હોય, તો તમારે નાની માત્રામાં કલોંજીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
Question. શું કલોંજી હૃદય માટે સારું છે?
Answer. હા, કલોંજી કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમ માટે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. કલોનીજીમાં મજબૂત કાર્ડિયોપ્રોટેક્ટીવ ગુણધર્મો સાથે પોલિફીનોલ્સનો સમાવેશ થાય છે. તે બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવા અને ઝડપી ધબકારા વધારવામાં ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. કલોનીજીના એન્ટીઑકિસડન્ટ ગુણધર્મો કાર્ડિયાક સ્નાયુઓને ઓક્સિડેટીવ નુકસાનથી બચાવવામાં સંભવિત રીતે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે.
Question. હાઈપોથાઈરોઈડ માટે કલોંજી સારું છે?
Answer. પર્યાપ્ત વૈજ્ઞાનિક ડેટાનો અભાવ હોવા છતાં, હાઈપોથાઈરોડિઝમની સારવારમાં કલોંજી અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે. કલોંજી તેલમાં એન્ટીઑકિસડન્ટ ગુણધર્મો છે, જે થાઇરોઇડ ફોલિકલ્સને ઓક્સિડેટીવ નુકસાનથી બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
Question. વજન ઘટાડવા માટે કલોંજીનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?
Answer. ઉચ્ચ ફાઇબર સામગ્રીને કારણે, કલોંજી વજન ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. તે ભૂખને દબાવવામાં મદદ કરવા મગજમાં ચોક્કસ ચેતાપ્રેષકોને નિયંત્રિત કરીને કામ કરે છે. આ વજન નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે. 1. એક ગ્લાસ હુંફાળા પાણીમાં થોડો લીંબુનો રસ નિચોવી લો. 2. આ પાણી પીવો અને કેટલાક કલોનીજીના બીજ ગળી લો.
વજન વધવું એ નબળા અથવા અશક્ત પાચન તંત્રનું લક્ષણ છે. પરિણામે, શરીરમાં ચરબીની અતિશય માત્રા એકઠી થાય છે. કલોંજીનું દીપન (ભૂખ લગાડનાર) અને પચાણ (પાચન) ગુણો આ બિમારીના સંચાલનમાં મદદ કરે છે. તે ચરબીના પાચનમાં મદદ કરે છે અને ચયાપચયને વેગ આપે છે, પરિણામે વજન ઘટે છે.
Question. શું કલોંજી ખીલ સામે લડવામાં મદદ કરી શકે છે?
Answer. હા, કલોનીજીના એન્ટિમાઇક્રોબાયલ ગુણો ખીલ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. તે જંતુઓના વિકાસને અટકાવે છે જે ખીલનું કારણ બને છે. તેના બળતરા વિરોધી ગુણધર્મોને કારણે, તે પિમ્પલ્સની આસપાસ અગવડતા અને સોજો પણ ઘટાડે છે. તે સિવાય, કલોંજીમાં રહેલા એન્ટીઑકિસડન્ટો મુક્ત રેડિકલને નિષ્ક્રિય કરવામાં અને ખીલ ફાટવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવામાં મદદ કરે છે.
તેની રૂક્ષા (સૂકી) ગુણવત્તાને કારણે, કલોંજી ખીલમાં મદદ કરી શકે છે. તે ત્વચામાંથી વધારાનું તેલ દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. તેમાં લેખાણા (સ્ક્રેપિંગ) અને શોથર (બળતરા વિરોધી) લક્ષણો પણ છે, જે ખીલ સંબંધિત સોજો દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
Question. શું કલોંજી વાળ માટે સારું છે?
Answer. હા, કલોંજી વાળ માટે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. કલોંજી બીજ અને તેલના એન્ટીઑકિસડન્ટ અને એન્ટિબેક્ટેરિયલ ગુણધર્મો તે વાળના ફોલિકલ્સને મજબૂત બનાવે છે, વાળ ખરતા ઘટાડે છે અને વાળના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે વાળમાં ચમક પણ ઉમેરે છે અને ક્ષતિગ્રસ્ત વાળને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે પેસ્ટ અથવા તેલ તરીકે માથાની ચામડી પર સીધું લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે કલોંજી વાળની સમસ્યાઓમાં મદદ કરી શકે છે. તે વાળ ખરતા અટકાવવામાં અને વાળના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવામાં મદદ કરે છે. આ એ હકીકતને કારણે છે કે વાળ ખરવાનું મોટાભાગે શરીરમાં બળતરાયુક્ત વાટ દોષને કારણે થાય છે. વાટ દોષને સંતુલિત કરીને, કલોંજી વાળ ખરતા અટકાવવામાં મદદ કરે છે. તે વાળના વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે અને શુષ્કતાને દૂર કરે છે.
Question. ત્વચાની સમસ્યાઓ માટે કલોંજી સારું છે?
Answer. હા, કલોંજી વ્યક્તિની ત્વચા માટે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે. તે એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને એન્ટીઑકિસડન્ટ અસરો ધરાવે છે. કલોંજી ખરજવું, ફોડલીઓ, કરચલીઓ અને ચામડીના વિસ્ફોટમાં મદદ કરે છે.
કલોંજી તેલ ખીલની સારવાર અને ડાઘ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. આ એ હકીકતને કારણે છે કે તે રોપન (હીલિંગ) છે. તે ખીલના ડાઘ અને બળતરાને અસરકારક રીતે ઘટાડે છે.
Question. શું ટાલ પડવા માટે કલોંજીનું તેલ સારું છે?
Answer. હા, ટાલ પડવાની સારવારમાં કલોંજી ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. કલોંજી બીજ અને તેલના એન્ટીઑકિસડન્ટ અને એન્ટિબેક્ટેરિયલ ગુણધર્મો તે વાળના ફોલિકલ્સને મજબૂત બનાવે છે, વાળ ખરતા ઘટાડે છે અને વાળના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.
Question. શું કલોંજીનું તેલ આંખો માટે સારું છે?
Answer. કલોંજી તેલનો ઉપયોગ આંખની સમસ્યાઓની સારવાર માટે થઈ શકે છે, તેમ છતાં તેનો બેકઅપ લેવા માટે પૂરતા વૈજ્ઞાનિક ડેટા નથી.
Question. સાંધાના દુખાવા માટે કલોંજીનું તેલ સારું છે?
Answer. જ્યારે સમસ્યાવાળા વિસ્તારમાં લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે કલોંજી તેલ હાડકા અને સાંધાના દુખાવામાં રાહત આપવામાં મદદ કરે છે. આયુર્વેદ અનુસાર હાડકાં અને સાંધાઓને શરીરમાં વાટ સ્થાન માનવામાં આવે છે. વાટાનું અસંતુલન સાંધાના દુખાવાનું મુખ્ય કારણ છે. તેના વાટા સંતુલિત ગુણધર્મોને લીધે, કલોંજી તેલનો ઉપયોગ સાંધાનો દુખાવો દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
Question. શું કલોંજી તેલ સૉરાયિસસ માટે સારું છે?
Answer. હા, કલોંજી સોરાયસીસની સારવારમાં ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. કલોંજીનાં બીજમાં બળતરા વિરોધી અને એન્ટિ-સોરિયાટિક અસર હોય છે. તે સૉરાયિસસ-સંબંધિત સોજો અને બળતરાની રાહતમાં મદદ કરે છે.
સૉરાયિસસ એ ક્રોનિક સ્વયંપ્રતિરક્ષા સ્થિતિ છે જેના કારણે ત્વચા શુષ્ક, લાલ, ભીંગડાંવાળું કે જેવું અને ફ્લેકી બને છે. કલોંજી તેલ શુષ્કતા ઘટાડીને અને ખંજવાળના ફોલ્લીઓના ઉપચારને ઝડપી બનાવીને સૉરાયિસસમાં મદદ કરી શકે છે. આ સ્નિગ્ધા (તેલયુક્ત) અને રોપન (હીલિંગ) ના ગુણો સાથે સંબંધિત છે.
Question. શું કલોંજીનું તેલ પીઠના દુખાવા માટે સારું છે?
Answer. પર્યાપ્ત વૈજ્ઞાનિક ડેટા ન હોવા છતાં, પીઠના દુખાવાની સારવાર માટે કલોંજીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
SUMMARY
તે એક અલગ સ્વાદ અને સ્વાદ ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ વિવિધ વાનગીઓમાં થાય છે. કલોંજીની હાઈપોગ્લાયકેમિક (બ્લડ સુગર ઘટાડતી) પ્રવૃત્તિ બ્લડ સુગરના સ્તરને સંતુલિત રાખે છે અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ફાયદાકારક છે.